Etymologie

Woorden hebben een geschiedenis. Ze ontstaan, ontwikkelen zich en passen zich aan veranderende omstandigheden aan. Soms verdwijnen ze ook weer, na korte of lange tijd. Het onderzoek naar de geschiedenis van woorden wordt etymologisch onderzoek genoemd.

De etymologie van etymologie

Het woord etymologie komt via het Latijn uit het Grieks en bevat de woorden étumos 'het ware' en lógos 'woord'. Etymologie is dus eigenlijk het zoeken naar het ware, de kern of basis, van het woord. Dat doen we door een woord terug te volgen in de tijd. We proberen op die manier de oudste vorm en de oudste betekenis van een woord te achterhalen, en uit te vinden op welke manier deze oorspronkelijke vorm en betekenis zich hebben ontwikkeld tot het woord dat we nu kennen.

Veel of weinig veranderd

Sommige woorden zijn in de loop van de tijd weinig veranderd, bij andere woorden is er wat meer gebeurd. Het woord huis kennen we bijvoorbeeld al uit plaatsnamen uit de achtste eeuw, waar het meestal als hus geschreven wordt. Het woord woud 'bos' wordt in diezelfde achtste eeuw als walt geschreven.

Er zijn ook woorden die het Nederlands uit andere talen heeft geleend, en daar zijn de verschillen soms groter. Niet zozeer bij een woord als parasol, dat we in de zeventiende eeuw aan het Franse parasol ontleend hebben. Maar wel bijvoorbeeld bij hangmat, dat via het Spaanse hamaca in het Nederlands terecht is gekomen, maar bij ons in heel korte tijd via hangmak tot hangmat verbasterd werd.

Etymologische woordenboeken

Etymologische woordenboeken zijn gespecialiseerd in het beschrijven van de etymologie van woorden. Voor het Nederlands is er in de loop van de tijd een flink aantal van dat soort woordenboeken verschenen. Het meest recente etymologische woordenboek is het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands (EWN) dat onder meer op het voormalige INL is gemaakt. Ook de woordenboeken over het Oudnederlands en het Middelnederlands vermelden vaak etymologische gegevens. Een mooie website voor wie meer wil weten over etymologie is www.etymologiebank.nl. Daar is informatie uit een grote hoeveelheid Nederlandse etymologische bronnen verzameld en toegankelijk gemaakt.