Historische Woordenboeken

Het Instituut voor de Nederlandse Taal stelt de volgende historische woordenboeken online beschikbaar:

  • Oudnederlands Woordenboek (ONW) 500-1200
  • Vroegmiddelnederlands Woordenboek (VMNW) 1200-1300
  • Middelnederlandsch Woordenboek (MNW) 1250-1550
  • Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) 1500-1976
  • Woordenboek der Friese Taal (WFT) 1800-1975

Samen beschrijven ze de Nederlandse woordenschat van ca. 500 tot 1976, en de Friese woordenschat van 1800 tot 1975. Voor alle taalgebruikers, van taalwetenschappers tot kruiswoordpuzzelaars, is deze woordenboekapplicatie een bron van kennis én plezier.

Zoeken: hoe & wat

U kunt in alle woordenboeken tegelijk zoeken, of in een selectie. U hoeft niet zelf te bedenken hoe een woord in een bepaalde periode werd geschreven: zodra u de moderne spelling intypt, komt u vanzelf bij de juiste historische trefwoorden.

Er zijn vele manieren om te zoeken, bijvoorbeeld op (woordsoort van) trefwoorden, woorden in betekenissen of in citaten, op auteurs of binnen complete artikelen. Ook kunt u zoeken binnen bronnenlijsten. Deze bevatten o.a. informatie over auteur, titel, datering en herkomst van alle geciteerde werken.

Wilt u citaten uit het ONW, VMNW en MNW gecombineerd met taalgeografisch onderzoek opvragen? Dan hebt u een uniforme lokalisering van alle Oud- en Middelnederlandse citaten in de GTB-applicatie nodig. Omdat de oorspronkelijke lokaliseringsinformatie in deze drie oudste woordenboeken op een andere manier is weergegeven, hebben we een overkoepelende categorisatie ontworpen. Meer informatie over dat systeem kunt u vinden in Mooijaart et al 2010.

Koppelingen

De informatie in de woordenboeken wordt op alle mogelijke manieren aan elkaar gekoppeld. Zo zijn er koppelingen naar de overeenkomstige trefwoorden in de andere woordenboeken, maar ook koppelingen tussen citaten en bronnenlijsten. Er zijn ook externe links. Deze worden steeds verder uitgebreid. Zo bevat het WNT o.a. koppelingen naar twee etymologische woordenboeken en een dialectwoordenboek, en het VMNW naar kaarten in een klankatlas. Ook wordt er steeds meer beeldmateriaal toegevoegd.

Totstandkoming

Bijna alle woordenboeken zijn van INL-makelij (Instituut voor Nederlandse Lexicologie). Alleen het WFT is afkomstig van de Fryske Akademy. Het MNW is in de negentiende eeuw geschreven door de heren Verwijs en Verdam, het voormalige INL heeft er later een verrijkte digitale versie van gemaakt.
Al lijken ze ‘af’, toch wordt er nog steeds gewerkt aan de woordenboeken. De digitale bestanden worden verbeterd, bewerkt en aangevuld om het de gebruiker zo gemakkelijk mogelijk te maken en optimale zoekmogelijkheden te bieden.

Opmerkingen of vragen?

Vindt u fouten in de woordenboeken, heeft u problemen met de applicatie of heeft u opmerkingen of vragen, mail dan naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.