Historisch Nederlands: onderwijs

 

Profielwerkstuk taalkunde

Het profielwerkstuk is een omvangrijk onderdeel van je schoolexamen; je wordt geacht er ongeveer 80 uur in te steken. Het is dus belangrijk dat je een interessant onderwerp uitkiest.

Als je op zoek bent naar een geschikt onderwerp voor een profielwerkstuk of een werkstuk, overweeg dan eens te kiezen voor historische taalkunde. Dat dit vakgebied veel interessanter is dan je op het eerste gezicht misschien zou denken, kun je hieronder zien:

Taalmaterialen van het Instituut voor de Nederlandse Taal

Historische woordenboeken zijn er in de eerste plaats voor bedoeld om de betekenis van een onbekend woord of een onbekende betekenis op te zoeken. Maar je kunt ze ook gebruiken om er onderzoek mee te doen. Met behulp van deze historischewoordenboekenapplicatie kun je bijvoorbeeld nagaan welke sporttermen (kaarttermen, molenaarstermen, enz.) er in de historische woordenboeken voorkomen; hoe, in welke betekenis en in welke vorm het woord koe door de eeuwen heen gebruikt is; welke trefwoorden er beginnen met het voorvoegsel ont-, hoe deze zijn gevormd en wat de betekenis van ont- is bij deze afleidingen; welke samenstellingen er in de loop der eeuwen met vrouw, met man en met kind zijn geweest en wat dat zegt over de maatschappelijke en sociale positie van deze groepen; welke woorden er deftig worden genoemd en of ze dat nog steeds zijn; welke woorden uit het Gronings (Brabants, Limburgs, Indisch) er in het woordenboek zijn terechtgenomen.

Behalve woordenboeken stelt het Instituut voor de Nederlandse Taal ook verschillende historische corpora ter beschikking. Met behulp van de zoekmogelijkheden die het tekstcorpus Brieven als Buit biedt, zou je bijvoorbeeld kunnen nagaan hoe briefschrijvers uit de zeventiende en de achttiende eeuw een brief openden en hoe ze die afsloten; hoe mensen uit verschillende klassen, van verschillende leeftijden en geslachten het werkwoord zijn vervoegden; welke woorden er in deze brieven het meest voorkomen en of dat samenhangt met klasse, leeftijd, geslacht.

Profielwerkstuktaalkunde

Op profielwerkstuktaalkunde tref je toolkits aan over zes interessante thema’s: meertaligheid, dialect, sociale taalvariatie, eerstetaalverwerving, tweedetaalverwerving, taalstoornissen, taal in contact en naamkunde. Elke toolkit somt een groot aantal mogelijke onderwerpen, invalshoeken, taalverschijnselen, onderzoeksmaterialen/-methoden en leestips op. Zo kun je bij taal in contact bijvoorbeeld denken aan pidgins of creooltalen, de invloed van het Nederlands op andere talen, taalcontact in Nederland in de Renaissance, taalfamilies of de geschiedenis van het Nederlands.

Taalcanon

Als je op Taalcanon het tabblad Vakgebieden opent, zie je een lange lijst met onderwerpen waarin taalkundigen geïnteresseerd zijn. Voor onderzoek naar oudere fasen van het Nederlands zijn vooral de vakgebieden historische taalkunde en lexicologie interessant. Hier vind je vragen als Hebben alle talen leenwoorden? Hou oud is het woordenboek? Waar komt het ABN vandaan? Wanneer zijn talen familie van elkaar? Bij enkele van deze vragen zijn ook opdrachten voor het onderwijs gemaakt. Die opdrachten kunnen je helpen bij het opzetten van je eigen onderzoek.

NEMO kennislink

NEMO Kennislink schrijft op een leesbare manier artikelen over onderwerpen waar de wetenschap zich mee bezighoudt. Over het vakgebied Taalwetenschap zijn inmiddels meer dan duizend artikelen geschreven. Tik je onder in het scherm bij Zoeken en filteren als zoekterm historische taalkunde in, dan blijven er ruim 60 over. Die teksten gaan bijvoorbeeld een bij toeval ontdekte Papiamentse tekst uit 1783, over het Oudnederlands of over duizenden handgeschreven brieven, afkomstig van Nederlandse schepen die in de zeventiende en achttiende eeuw waren buitgemaakt door de Engelsen.

Tips voor het schrijven van een profielwerkstuk

Kies je ervoor om zelf een onderzoek op te zetten, dan is de empirische cyclus een handig hulpmiddel. Er zijn verschillende beschrijvingen van deze cyclus in omloop, maar in essentie zijn ze allemaal gelijk: het proces is cyclisch: het is eigenlijk nooit afgelopen en komt steeds weer terug. In dit korte filmpje wordt het helder uitgelegd. Aan de hand van een voorbeeld laat Tilburg University in twee filmpjes duidelijk zien hoe je onderzoek moet doen aan de hand van de empirische cyclus. Enkele handige tips voor het schrijven van een profielwerkstuk op scholieren.com kun je hier vinden.

Naast Tilburg University geven ook andere universiteiten geven handvatten om een profielwerkstuk te maken, zoals Rijksuniversiteit Groningen, de Radbouduniversiteit, de Universiteit Twente en de Universiteit Utrecht. Voor profielwerkstukken over straattaal en over dialecten kun je terecht bij het Meertens Instituut.

 

Lesbrieven

In de toekomst zullen hier met enige regelmaat lesplannen komen te staan die betrekking hebben op het historisch Nederlands. Op dit moment is er één lesbrief beschikbaar voor de onderbouw en één voor de bovenbouw.

Onderbouw

Voor de onderbouw (vmbo-tl, havo, vwo) is er een lesbrief beschikbaar over zoeken met historische woordenboeken. Door het maken van deze opdrachten leren leerlingen onder meer dat de betekenis van woorden en de spelling van het Nederlands voortdurend veranderen. Klik hier voor de lesbrief.

Bovenbouw

Voor de bovenbouw (havo/vwo) is er een lessenserie beschikbaar over onze webrubriek ‘Terug in de Taal’. In deze lessen wordt schrijfvaardigheid gecombineerd met taalbeschouwing en digitale geletterdheid. Het uiteindelijke doel is om leerlingen zelf een tekst te laten schrijven die geplaatst zou kunnen worden in de rubriek ‘Terug in de Taal’. Klik hier voor de lesbrief en hier voor de rubric.

 

Bronnen voor historisch Nederlands (voortgezet onderwijs)

Er zijn op het internet verschillende plaatsen te vinden waar aandacht wordt geschonken aan historisch Nederlands. We hebben er een paar voor je op een rijtje gezet:

Oude woorden

  • www.etymologie.nl [online versie van het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands]
  • www.etymologiebank.nl [één centraal punt met alle belangrijke etymologische publicaties van het Nederlands]
  • Terug in de Taal [webrubriek van het Instituut voor de Nederlandse Taal waarin een verdwenen woord of betekenis wordt besproken]

Historische woordenboeken

  • Gtb.ivdnt.org [webapplicatie om te zoeken naar Nederlandse woorden van omstreeks 500 tot 1976]. Wil je meer weten over het zoeken in onze historische woordenboeken? Lees dan Help & info => Help => Algemeen, Basiszoeken en Uitgebreid zoeken.

Historische werken over het Nederlands

  • DAGENTA [DAtabase GEschiedenis Nederlandse TAalkunde, een overzicht van historische werken over de Nederlandse taal zoals woordenboeken en grammatica’s]

Historische corpora

  • Brieven als buit [corpus met brieven die de Engelsen in de 17e en 18e eeuw hebben gekaapt]
  • Delpher [website met ruim 100 miljoen pagina’s uit Nederlandse kranten, boeken en tijdschriften]
 

Stages voor hoger onderwijs

Met enige regelmaat heeft het Instituut voor de Nederlandse Taal stageplekken op het gebied van het historisch Nederlands beschikbaar voor studenten uit het hoger onderwijs (hbo en wo). Momenteel zijn wij op zoek naar een videomaker/illustrator/animator voor de onderstaande functie:

Maker instructievideo historische woordenboeken online

Het Instituut voor de Nederlandse Taal is dé plek voor iedereen die iets wil weten over het Nederlands door de eeuwen heen. Het is een breed toegankelijk wetenschappelijk instituut dat alle aspecten van de Nederlandse taal bestudeert. Om onze Historische Woordenboeken online (http://gtb.inl.nl/search/) meer onder de aandacht te brengen willen we een instructievideo laten maken. Het is de bedoeling dat het een educatieve video wordt bestemd voor een breed publiek (wetenschappers, studenten en taalgeïnteresseerden), liefst aangevuld met eenvoudige illustraties om het geheel wat levendiger te maken. Het filmpje zou maximaal 2 à 3 minuten moeten duren.

Gegevens contactpersoon: Laura van Eerten, Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.; 071-5272488

 

Contact

Taalvragen

Als je een vraag hebt over onze historische woordenboeken, corpora of lexica, of over het schrijven van een profielwerkstuk met materialen van en onderwerpen over het Instituut voor de Nederlandse Taal dan kun je deze voorleggen aan de historisch taalkundigen van het Instituut voor de Nederlandse taal via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Andere vragen?

Bezoek

Het Instituut voor de Nederlandse Taal biedt je de mogelijkheid het pand aan het Rapenburg in Leiden te bezoeken. Vanwege de beperkte ruimte in het gebouw kunnen we helaas niet meer dan 15 leerlingen per rondleiding ontvangen. (De andere helft van je klas kan in de tussentijd wellicht een bezoek brengen aan het Rijksmuseum van Oudheden of Japanmuseum Sieboldhuis, beide op nog geen vijf minuten loopafstand van het Instituut voor de Nederlandse taal).

Lijkt het je interessant om langs te komen, neem dan voor het maken van een afspraak contact op met Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

 

Op deze website maken wij gebruik van cookies.