Categorieën
WoordHoek

Lekker een terrasje pikken

Naar aanleiding van het plan om de terrassen te heropenen, buigt Ewoud Sanders zich over het woord terras.

Categorieën
Nieuw woord van de week

samenzweving

Zweverig complotdenken.

Categorieën
Woorden weten alles

Waar is dat feestje?

Wat Ludo Permentier betreft mag het woord lockdownfeestje zo gauw mogelijk weer vergeten worden.

Categorieën
Uit de streek

kindjeskak

Kinnekeskak, kakkeboontjes en kinderkeuteltjes zijn dialectwoorden voor doopsuiker; in Vlaanderen het traditionele geschenk bij een geboorte. Men maakte kinderen vroeger wijs dat de snoepjes uit de luier van de gedoopte kwamen.

Categorieën
WoordHoek

Stinkend je best doen

In deze extra WoordHoek twee ‘willekeurig’ gekozen woorden en uitdrukkingen.

Categorieën
Woorden weten alles

Een boer met pretentie

Dat een visverkoper zich vandaag niet graag visboer noemt, kan Ludo Permentier wel begrijpen. Maar is Seafood Center dan een verbetering?

Categorieën
Terug in de taal

paaskoe

Hazen, kippen en lammeren zijn dieren die echt bij Pasen horen. Maar wat was een paaskoe?

Categorieën
WoordHoek

Hamsteren als oorlogswinst

In de eerste fase van de pandemie werd er massaal gehamsterd. Uit een recent gepubliceerde “Hamster-toptien” blijkt wat we toen het meest onmisbaar vonden: onder meer rijst, pasta, toiletpapier plus vis en groente in blik. Hier een korte geschiedenis van het woord hamsteren.

Categorieën
Nieuw woord van de week

yogajes

Rechtse stemmers met linkse hobby’s.

Categorieën
Woorden weten alles

Over mannetjes en vrouwtjes

Ludo Permentier vraagt zich af waarom we spreken over mannetjes en vrouwtjes, en hoe het zit met het grammaticale geslacht.

Categorieën
Nieuws

Taaltechnologie in Europa

Het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) heeft de rol van nationale vertegenwoordiger in een aantal Europese taalinfrastructuurprojecten. Zo is het INT sinds kort National Competence Centre (NCC) Netherlands voor de European Language Grid (ELG). ELG is een platform dat op een eenvoudige manier toegang biedt tot honderden commerciële en niet-commerciële taaltechnologieën voor alle Europese…

Categorieën
Uit de streek

lochting

Een dialectwoord voor moestuin. Lochting was oorspronkelijk een samenstelling van look en tuin.

Categorieën
WoordHoek

Taalwinnaars en -verliezers van kleur

Ewoud Sanders wijst Nederlandse woorden en uitdrukkingen aan als taalwinnaar en -verliezer van afgelopen tijd.

Categorieën
Nieuw woord van de week

muurligger

Een nieuw voetbalfenomeen: de lig-in-de-weg.

Categorieën
Gelegenheidswoordenboekjes

Verba van Vestdijk

Op 23 maart 2021 is het 50 jaar geleden dat Simon Vestdijk overleed. Met een gelegenheidswoordenboekje gedenken we deze grote schrijver.

Categorieën
Uitgelichte term

wit konijn

“Wit konijn bezorgt Open VLD blauwe plekken”, kopt de Vlaamse zakenkrant De Tijd begin februari 2021. De meeste Vlamingen zullen direct begrijpen wat hier bedoeld wordt, maar voor Nederlanders is dit waarschijnlijk een nogal raadselachtige zin. Open VLD is een partijnaam die staat voor Open Vlaamse Liberalen en Democraten. Maar hoe kan een konijn nu…

Categorieën
Woorden weten alles

Amoras is ontvlaamst

Hoe de taal van Suske en Wiske veranderde.

Categorieën
Terug in de taal

kathalzen

Zich uitsloven, dikwijls zonder dat het iets oplevert.

Categorieën
WoordHoek

Politieke slogans

Een goede politieke slogan vat kernachtig samen wat je doel of streven is. Ewoud Sanders neemt de slogans van 2021 onder de loep.

Categorieën
Nieuw woord van de week

gorpcore

Straatstijl die buitenkleding verheerlijkt.

Categorieën
Woorden weten alles

De taak van de kemphaan

We mogen de kemphaan niet vergeten, want hij is een taalkundig fenomeen.

Categorieën
Uit de streek

achterwaarsterigge

De achterwaarsterigge was vroedvrouw en kraamhulp ineen. Het woord is een van de vele dialectwoorden die voor het typische vrouwenberoep bestaan.

Categorieën
WoordHoek

Zwevende kiezer

Ze zijn er meer dan ooit, zo melden de media: zwevende kiezers. In deze WoordHoek antwoord op de vraag sinds wanneer kiezers zweven.

Categorieën
Nieuw woord van de week

noir

Duistere thriller.

Categorieën
Woorden weten alles

Entropie in het dagelijkse leven

Ludo Permentier over de chaos in zijn leven die te wijten is aan de tweede wet van de thermodynamica.

Categorieën
Terug in de taal

vensterkauw

Vogels in de tuin zijn een genot om naar te kijken, maar een vensterkauw in de woonkamer is niet zo prettig.

Categorieën
WoordHoek

Nee, complot is geen betekenisloos woord

Thierry Baudet vindt complot “een beetje een betekenisloos woord”. In WoordHoek laat Ewoud Sanders het tegenovergestelde zien.

Categorieën
Nieuw woord van de week

Matlas

Kapsel in kaart gebracht.

Categorieën
Woorden weten alles

Onze pollekes kussen

Ludo Permentier schrijft over uitdrukkingen die niet worden begrepen aan de overkant van de staatsgrens.

Categorieën
Uit de streek

vastelavondzotje

Dialectnaam voor een bloemetje dat al op vastenavond bloeit, met de voeten nog in de sneeuw.

Categorieën
WoordHoek

Jodenkoek

De herkomst van het woord jodenkoek, een lekkernij die vanaf nu odekoek gaat heten, is niet eerder goed in kaart gebracht.

Categorieën
Nieuw woord van de week

beautytoerist

Grensoverschrijdende kappersklant.

Categorieën
Woorden weten alles

Hoe hoog moet de lat?

De lat is een geliefd instrument in het onderwijs. Ludo Permentier vraagt zich af: gaan we eroverheen of eronderdoor?

Categorieën
Terug in de taal

wafelhuis

De voorloper van het pannenkoekenhuis, met wel zeer speciale aanbiedingen voor bezoekers.

Categorieën
Nieuws

Vernieuwde e-ANS dit voorjaar online

Op dinsdag 20 april van 15.00-16.30 uur presenteert het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) in samenwerking met de Taalunie de vernieuwde e-ANS. De Algemene Nederlandse Spraakkunst, kortweg ANS, is de meest uitgebreide Nederlandse beschrijving van de Nederlandse grammatica. De ANS is tot stand gekomen in Belgisch-Nederlandse samenwerking en verscheen voor het eerst in boekvorm in 1984.…

Categorieën
WoordHoek

Negeren

In verband met de geschiedenis van de slavernij kunnen wij niet om het woord negeren heen, stelt Ewoud Sanders in deze WoordHoek.

Categorieën
Nieuw woord van de week

coderoodinflatie

Als een alarm minder alarmerend voelt.

Categorieën
Uitgelichte term

oxytocine

Oxytocine is een stofje dat vrijkomt bij lichamelijk contact. Het wordt ook wel knuffelhormoon genoemd. Dit hormoon speelt een belangrijke rol in allerlei sociale contacten waarbij bepaalde gevoelens vrijkomen. Denk aan plezier, moederbinding, vriendschap, romantische interacties en seksualiteit. In het Algemeen Nederlands Woordenboek ligt de nadruk in de betekenisomschrijving vooral op de moeder-kindrelatie: ‘hormoon dat…

Categorieën
Woorden weten alles

De val van de frank en het dubbeltje

Ludo Permentier vraagt zich af of er sinds de invoering van de euro nog weleens een frank valt in Vlaanderen en een kwartje in Nederland.

Categorieën
Uit de streek

schaverdijn

Misschien kunnen we de schaatsen dit jaar toch nog aanbinden. Maar heet de schaats overal schaats?

Categorieën
WoordHoek

Sneeuw- en ijspret

Een WinterWoordHoek over onder meer de ouderdom van de woorden ijsgespeel en sneeuwpretje.

Categorieën
Nieuw woord van de week

gipsstraatje

Ziekenhuizen voorzien tsunami aan botbreuken.

Categorieën
Nieuws

Nieuwe versie corpus Brieven als Buit online

Op 29 januari 2021 heeft het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) een nieuwe, derde versie van de internetapplicatie Brieven als Buit uitgebracht. De applicatie heeft een nieuw uiterlijk gekregen, de zoekmogelijkheden zijn uitgebreid en de resultaten kunnen nu ook gedownload worden. Het corpus Brieven als Buit bevat 1033 brieven uit de 17e en 18e eeuw die familieleden,…

Categorieën
Woorden weten alles

Heen-en-weergemail

Microsoft Word protesteert als Ludo Permentier de uitdrukking ‘heen-en-weergemail’ gebruikt. Maar het woord mail is een stuk ouder dan het computerprogramma.

Categorieën
Terug in de taal

schoolmamsel

Basisschoolleerlingen in Nederland mogen weer naar school. Worden zij daar verwelkomd door een schoolmamsel?

Categorieën
WoordHoek

Rutte-doctrine

Je hoeft geen waarzegger te zijn om te kunnen voorspellen wat het toverwoord van de verkiezingen zal worden: Rutte-doctrine.

Categorieën
Nieuw woord van de week

quarantaine­coach

Corona-uitdagingen leveren nieuwe hulpverlener op.

Categorieën
Columns

Columns

Elke week twee taalcolumns over actuele woorden.

Categorieën
Uit de streek

heulenteer

Heulenteer is een dialectnaam voor de vlier. Waar komt het woord vandaan en welke woorden zijn er nog meer voor deze struik?

Categorieën
WoordHoek

Wappies, nee reltuig

Is wappie een goed woord voor relschoppers tegen de avondklok?

Categorieën
Woorden weten alles

Heksenjacht

Brandstapels en pijnbanken zijn zaken uit een ver verleden, toch? Ludo Permentier schrijft in zijn column over het nog springlevende woord heksenjacht.

Categorieën
Nieuw woord van de week

witte kaart

Een beloning voor sportief gedrag.

Categorieën
Terug in de taal

wingeroen

Avondklok in de middeleeuwen.

Categorieën
WoordHoek

De avondklok als publiek horloge

Een woord dat nu al dagen boven Nederland zweeft is avondklok. Komt-ie er wel of niet? Dit roept de vraag op sinds wanneer wij dit woord kennen. En had het altijd al de betekenis die nu zoveel weerstand oproept?

Categorieën
Nieuw woord van de week

spookforens

Iemand die thuiswerkt in coronatijd en ’s ochtends en ’s avonds een stukje wandelt, rent of fietst om de werkdag een duidelijk begin en einde te geven waardoor hij een beetje op een forens lijkt, omdat die zich ook van en naar het werk beweegt.

Categorieën
Woorden weten alles

Aardappel

Ludo Permentier vraagt zich af of het woord patatten geen waardiger alternatief was geweest voor wat we nu aardappelen noemen.

Categorieën
Woorden weten alles

Wetten

Over de twee taalwetten van Ludo Permentier en de woordenschat van hedendaagse koks.

Categorieën
Woorden weten alles

Woorden weten alles

Wekelijkse taalcolumn op donderdag van journalist en auteur Ludo Permentier.

Categorieën
WoordHoek

Ook Capitool Rome bestormd!

Naar aanleiding van de bestorming van het Capitool in Washington op 6 januari 2021 duikt Ewoud Sanders in de geschiedenis van bestormingen en het woord bestorming.

Categorieën
Uit de streek

moesjanken

Moesjanken betekent ‘zeuren, vervelend doen’. In de standaardtaal is het woord inmiddels verdwenen maar in het dialect komt het nog voor. Wat is de herkomst?

Categorieën
Nieuw woord van de week

knuffelvest

Een remedie tegen huidhonger.

Categorieën
Terug in de taal

kamerkat

Een huisdier dat een huwelijk in gevaar brengt.

Categorieën
Nieuw woord van de week

het nieuwe eetnormaal

Zelfgebakken brood, minder chocola en maaltijdmixen.

Categorieën
Uitgelichte term

klimaatadaptatie

Van dinsdag 19 t/m maandag 25 januari wordt in Groningen de Klimaatadaptatieweek georganiseerd: een online festival in aanloop naar de klimaattop Climate Adaptation Summit (CAS), waar wereldleiders zich verenigen om te praten over concrete wereldwijde acties rond klimaatadaptatie. Klimaatadaptatie betekent het aanpassen (van de leefomgeving) aan de verandering van het klimaat, oftewel aanpassing aan extremere weersomstandigheden zoals…

Categorieën
Jaaroverzicht in nieuwe woorden

Jaaroverzicht 2020 in nieuwe woorden

Elk jaar zetten we een selectie uit onze rubriek Nieuw woord van de week op een rij, voor elke maand een woord. Een terugblik op 2020 in twaalf nieuwe woorden.

Categorieën
Terug in de taal

verebd

De zee geeft, de zee neemt. Stranden in de middeleeuwen.

Categorieën
Nieuw woord van de week

containeradoptant

Een betrokken burger die de containerlocatie schoonhoudt.

Categorieën
WoordHoek

WoordHoek

Wekelijkse taalrubriek op dinsdag van journalist en taalhistoricus Ewoud Sanders.

Categorieën
Nieuw woord van de week

knaldrang

Als de fuifhonger te hevig wordt krijg je knaldrang.

Categorieën
Woorden van de week

Uit de streek

In deze rubriek bespreken we opvallende en actuele dialectwoorden.

Categorieën
Uit de streek

oorbaarden, favorieten & graskanten

Een bakkebaard is een ‘baard die over de kaken loopt’. In het dialect bestaan er allerlei varianten op, zoals oorbaarden, favorieten en graskanten.

Categorieën
Terug in de taal

lepelzucht

Als niets met de paplepel wordt ingegoten. Lepelzucht is een spottende benaming voor een verdwenen ziekte.

Categorieën
Actueel Nieuws

Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten gaat online

Op 11 december worden de eerste vijf online delen van het Woordenboek van de Achterhoekse en Liemerse Dialecten (WALD) gelanceerd tijdens een feestelijke virtuele bijeenkomst. De website is het resultaat van een samenwerking tussen het Erfgoedcentrum Achterhoek en Liemers (ECAL) en het Centre for Language Studies van de Radboud Universiteit. De zogenoemde e-WALD-applicatie is ontwikkeld…

Categorieën
Nieuws

Automatische vertaling tussen gebarentalen en gesproken talen

SignON, een drie jaar durend project om de communicatie tussen horenden, doven en slechthorenden te ondersteunen, heeft 5,6 miljoen euro financiering gekregen van de Europese Commissie (Horizon 2020). Het SignON EU consortium bestaat uit 17 Europese partners,  gecoördineerd door prof. Andy Way van Dublin City University (Ierland) en dr. Dimitar Shterionov van de Universiteit van…

Categorieën
Nieuw woord van de week

fleet

Moderne rooksignalen: de nieuwe ‘stories’-functie van Twitter heet Fleets.

Categorieën
Actueel Nieuws

Nieuwe website

De website van het Instituut voor de Nederlandse Taal is vernieuwd. De indeling is compacter, de navigatie is vereenvoudigd en de site is geschikt gemaakt voor mobiel en tablet. De eerste stap naar een nieuwe en overzichtelijkere website van het Instituut voor de Nederlandse Taal werd gezet in oktober 2020. Toen is de catalogus met…

Categorieën
Nieuw woord van de week

gravinfluencer

Invloedrijke gravin is heel instagrammable.

Categorieën
Actueel Nieuws

Persbericht: De Nederlandse Dataprijs gaat naar 17e-eeuwse krantenset

Op 18 november werd bekend dat de Nederlandse Dataprijs 2020 in de categorie sociale en geesteswetenschappen is toegekend aan de 17e-eeuwse krantenset die door honderden vrijwilligers is getranscribeerd binnen een samenwerkingsproject tussen het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT), de Koninklijke Bibliotheek, de nationale bibliotheek van Nederland (KB) en het Meertens Instituut onder leiding van…

Categorieën
Terug in de taal

achterkousig

“Niemand is te vertrouwen,” sprak de ouwe sok.

Categorieën
Nieuw woord van de week

doordraafdrift

Toekomstdenkers willen tijdvertraging inzetten.

Categorieën
Actueel Nieuws

Nieuw boek: Geen woord te veel. Geschiedenis van INL tot INT

Op donderdag 5 november 2020 werd tijdens het symposium ‘Op je woorden letten’ het nieuwe boek Geen woord te veel. Geschiedenis van INL tot INT gepresenteerd. Het boek is geschreven door voormalig INL-directeur Piet van Sterkenburg en Frieda Steurs, de huidige directeur van het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT). In het boek komen Matthias…

Categorieën
Actueel Nieuws

Matthias de Vriespenning voor prof. dr. Dirk Geeraerts

Op donderdag 5 november 2020 ontving prof. dr. Dirk Geeraerts tijdens het symposium ‘Op je woorden letten’ de Matthias de Vriespenning. Deze bijzondere penning wordt traditioneel door het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) uitgereikt aan taalkundigen die zich zeer verdienstelijk hebben gemaakt voor de lexicologie en de studie Nederlands. Het was voor het eerst…

Categorieën
Nieuw woord van de week

zonnebloem­kapitalisme

Voor niets gaat de zon op.

Categorieën
Nieuw woord van de week

hagelslagbeleid

Verstrooiing leidt tot verrommeld landschap.

Categorieën
Terug in de taal

overdrank

Genoot, maar dronk met mate!

Categorieën
Nieuw woord van de week

zorghamsteren

Geen toiletpapier meer maar zorg hamsteren.

Categorieën
Actueel Nieuws

Bakkebaarden­verkiezing

Wie kan tippen aan de imposante kaakbeharing van Matthias de Vries? Laat je bakkebaarden staan, stuur ons voor 5 december een duidelijke foto en maak kans op een behandeling bij een barbier bij jou in de buurt! Omdat het 200 jaar geleden is dat de Nederlandse taal- en letterkundige werd geboren, heeft het Instituut voor…

Categorieën
Nieuws

Taalboekenprijs voor Nicoline van der Sijs

Met haar boek 15 eeuwen Nederlandse taal wint INT-taalkundige Nicoline van der Sijs de Taalboekenprijs 2020. In een uitzending van het radioprogramma De Taalstaat op 10 oktober ontving ze de prijs – 3.000,- en een oorkonde – uit handen van juryvoorzitter Nelleke Noordervliet. 15 eeuwen Nederlandse taal beschrijft hoe de taal van de Lage Landen…

Categorieën
Nieuw woord van de week

funderingslabel

Welk huis zakt voor de funderingstoets?

Categorieën
Terug in de taal

kijkpis

Rioolwater onderzoeken op het coronavirus lijkt een innovatieve methode, maar kijken naar urine geeft al eeuwen lang informatie over ziektes en kwalen

Categorieën
Terug in de taal

misselijk

Is het Nederlands een misselijke taal?

Categorieën
Nieuw woord van de week

straktrekfilter

Google en Snapchat tegen gestandaardiseerde maskerade.

Categorieën
Nieuws

Nieuwe website taalmaterialen

Vandaag lanceert het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) een nieuwe website voor de taalmaterialen: bronnen, data en tools voor taalkundig onderzoek en taal- en spraaktechnologie. Voorheen maakte de catalogus met taalmaterialen deel uit van de INT-website. Dat leidde nog weleens tot verwarring: bezoekers die een bepaald product zochten kwamen bijvoorbeeld terecht bij een nieuwsbericht over…

Categorieën
Nieuw woord van de week

aandacht-voor-elkaarperiode

Gedeelde smart in crisistijd.

Categorieën
Actueel Nieuws

Persbericht: Nieuwe taalpodcast ‘Waar komt pindakaas vandaan?’

Vanaf 5 oktober 2020 presenteert het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) een serie korte podcasts over woorden: ‘Waar komt pindakaas vandaan?’ Zes weken lang, twee keer per week een verrassend verhaal over de herkomst van een doodgewoon woord, verteld door Laura van Eerten, Caspar Stalenhoef en Frieda Steurs. Pindakaas is best een raar woord. Want…

Categorieën
Actueel Nieuws

Lancering Database van de Zuidelijk-Nederlandse Dialecten

Op 30 september 2020 lanceerde het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) samen met de Vakgroep Taalkunde – Nederlands van de UGent het online dialectportaal Database van de Zuidelijk-Nederlandse Dialecten. De database bevat 390.000 woorden uit de Zuidelijk-Nederlandse dialecten en is een samenvoeging van de gegevens uit het Woordenboek van de Vlaamse Dialecten (WVD), het Woordenboek van de Brabantse…

Categorieën
Actueel Uitgelichte term

projectie­rendement

Nieuw Nederlands pensioenstelsel: van rekenrente naar projectierendement. Al tien jaar wordt er in Nederland onderhandeld over een nieuw pensioenstelsel. Het huidige stelsel werkt namelijk met rekenrente: een fictief rentepercentage waarmee de pensioenfondsen berekenen hoeveel geld ze in kas moeten hebben om alle toekomstige pensioenen te kunnen uitbetalen. Maar de rekenrente brengt pensioenfondsen op dit moment in de problemen, en…

Categorieën
Nieuw woord van de week

zonnehuid

Zweeds wonderfolie met toekomstperspectief.

Categorieën
Nieuw woord van de week

wiebel­pannenkoek

Lekker en fotogeniek.

Categorieën
Nieuw woord van de week

mondkapjesdag

Creatief met mondkapjes.