afgunst die iemand tijdens een etentje voelt wanneer mensen aan een andere (kant van de) tafel zich beter lijken te amuseren dan diegene zelf
We hebben het kerstdiner alweer even achter de kiezen, maar de herinneringen eraan kunnen in het nieuwe jaar nog altijd zwaar op de maag liggen. Karlien Beckers, redacteur van De Standaard, schreef een aansprekend stuk over hoe ze tijdens een etentje merkte dat ‘de andere kant van de tafel’ het meer naar zijn zin had dan haar eigen kant. “De sfeer zat erin; er stegen enkele lachsalvo’s op. Stilletjes borrelde een niet onbekend gevoel op: een mengeling van fomo, minderwaardigheidsgevoel en jaloezie.” Tafelnijd is het prachtige woord dat Beckers eraan geeft. Het gaat om een leenvertaling van table envy. Comédienne Fortune Feimster verzon die benaming voor de afgunst die ze zelf juist expres bij anderen probeert te wekken door samen met de mensen aan haar eigen tafel opeens op afspraak in lachen uit te barsten. Beckers lijkt zo’n sociaal experiment wel wat, want “stiekem voel ik me superieur als het mijn kant is die tafelnijd uitlokt”.
Bij Beckers trad tijdens haar diner tot overmaat van ramp ook nog het zogenaamde cocktailpartyeffect op: “U weet wel, het feit dat je, ondanks de afstand en het geroezemoes, dat ene interessante gesprek kunt volgen. Blijkt er daar potverdorie wél een geanimeerd gesprek over klimaat mogelijk te zijn.” Valt zo’n situatie te vermijden, vraagt ze zich af. Kun je stiekem naast de juiste persoon gaan zitten en je saaie tante Mia zorgvuldig mijden? Haar woord hiervoor is conversatie-opportunisme en ze raadt het uiteindelijk af. Tafelmanieren gaan voor.
Bekende woorden op -nijd zijn het freudiaanse penisnijd, broodnijd (die je kunt voelen als een vakgenoot meer succes heeft) en in mindere mate het ouderwets-romantische minnenijd (‘liefdesjaloezie’). Maar het woorddeel -nijd leent zich ook gemakkelijk voor het vormen van allerlei nieuwe woorden. Tijdens de coronacrisis werd “de EU […] bevangen door vaccinnijd omdat in het VK wel werd geprikt en hier niet”. Daarmee samenhangend zien we Brexitnijd, die de Zwitsers zouden hebben gevoeld uit onvrede over de EU. Afgelopen jaar bedacht Aaf Brandt Corstius etensnijd en boekennijd. Het eerste is de (zeer herkenbare) spijt die iemand voelt als hij het eten ziet dat iemand anders heeft besteld. Het tweede slaat op de intense afgunst die Brandt Corstius kan voelen als ze zelf het verkeerde boek bij zich heeft en dan iemand anders met het perfecte boek ziet zitten. En de lijst nijd-woorden is nog een stuk langer, met als meest toepasselijke neologisme zo aan het begin van januari vakantienijd. Want niet iedereen is de afgelopen feestdagen vrij geweest. En ook een etentje was trouwens niet voor iedereen weggelegd, met of zonder tafelnijd.
Bronnen:
De Standaard, 29 december 2025
de Volkskrant, 30 juni 2025