Dit weekend werden in Vlaanderen voor de vierde keer de Kastaars! uitgereikt. Het zijn de mediaprijzen voor radio en televisie, die voor het eerst werden uitgereikt in 2023. Ooit werden dergelijke prijzen uitgereikt op het Gala van het Gouden Oog en later tijdens de Nacht van de Vlaamse Televisie Sterren, de opvolger die het uitzong tot 2017. Maar waarom heet de Vlaamse prijs zo en wat betekent het woord kastaar eigenlijk?
Costaud
Kastaar is een Vlaams woord, geleend uit het Belgisch-Frans: castard. Het wordt frequent gebruikt: je vindt het bijvoorbeeld terug in een titel van de bekende stripreeks Suske en Wiske: De coole kastaar, maar de naam is ook als merknaam vaak te zien. Je gebruikt het woord om bijvoorbeeld van iemand te zeggen dat het een durfal, een haantje-de-voorste is. Castard is afgeleid van costaud. Het betekent ‘potig, stevig, robuust’. Het Franse costaud is afgeleid van côte ‘rib’. Oorspronkelijk verwees het dus naar iemand met stevige ribben. Later evolueerde het naar ‘krachtige, stevige man’. De betekenis evolueerde dus van fysiek sterk naar het algemenere ‘krachtig, stevig’. Vaak wordt het woord ook gebruikt om naar iets te verwijzen dat groot is in zijn eigen categorie en dus opvalt.
Grote kwajongens
In de Database van de Zuidelijk-Nederlandse Dialecten (DSDD) is kastaar opgenomen in diverse betekenissen, zoals je kunt zien op de betekeniskaart van kastaar. Behalve voor durfal of grof gebouwd persoon wordt het ook gebruikt voor een kwajongen, een deugniet, een schavuit of schelm en een grapjas. En verder ook voor alles wat groot is, bovengemiddeld: een grote kabeljauw, een grote steen, een grote knikker, een grote of sterke man, en zelfs spottend voor een grote neus. In het geval van de prijzen gaat om kanjers in figuurlijke zin: films, series, mediafiguren die ‘buitengewoon’ zijn in hun categorie of vakgebied.
Castars
Voor de jaarlijkse uitreiking van de Kastaars! is er vroeger ook al een prijs geweest, die Castar genoemd werd. Het was een publieksprijs die werd uitgereikt aan de markantste persoonlijkheid van het jaar. De winnaar kroonde zich tot ‘castar van het jaar’. Die prijs werd van 2000 tot 2004 uitgereikt door Canvas, Radio 1 en De Standaard. De Castar was een letterwoord gebaseerd op de afkortingen van de drie organisatoren: CA (Canvas), ST (De Standaard) en AR (omkering van de twee beginletters van Radio). Dat leek dus mooi op het woord kastaar dat in Vlaanderen bekend was en nog steeds is. Speelde de naam van de eerdere prijs een rol bij de naamgeving van de Kastaars!? Wie zal het zeggen.
- Betekenissen van het woord kastaar in de Database van de Zuidelijk-Nederlandse Dialecten (DSDD)
- Kastaar in etymologiebank.nl
- Kastaar in Woordenbank.be en de elektronische Woordenbank van de Nederlandse Dialecten (eWND)
- Chris De Wulf over kastaar in Goedemorgen, morgen
- Joop van der Horst over castar in Woord voor Woord in De Standaard
- Suske en Wiske, de coole kastaar.