Bijster is van vele markten thuis. Iets kan bijster interessant zijn of iemand kan niet bijster intelligent zijn. Daar betekent het iets als ‘heel erg’. Maar daarnaast kun je ook iets bijster zijn, en dan betekent het eerder ‘kwijt’:
- Ik raakte door alle drukte volledig het spoor bijster.
Wat kun je, naast het spoor, zoal bijster raken? Nou, bijster weinig:
- Ik raakte door alle drukte de weg bijster. 🤔
- Ik raakte door alle drukte mijn zus bijster. 🤔
Eigenlijk kan alleen het spoor, en dan nog meestal in een figuurlijke betekenis. In het Corpus Hedendaags Nederlands (CHN), een enorme verzameling hedendaagse kranten, is er maar één zin waarin iets anders bijster raakt:
- Plannen volgen op plannen, veranderingen op veranderingen. En velen zijn het zicht op de uitkomst inmiddels bijster.
Het spoor bijster raken of zijn is een min of meer vaste uitdrukking in het Nederlands geworden, met een min of meer vaste, figuurlijke betekenis. Het betekent zoiets als ‘niet meer weten wat te doen’. En vaste uitdrukkingen zijn pietje-preciezen: zomaar een woordje veranderen is uit den boze. Het kán wel, maar dan verliest de uitdrukking zijn betekenis:
- Ik raakte door alle drukte het spoor bijster.
- Ik raakte door alle drukte mijn spoor bijster. 🤔
- Ik raakte door alle drukte het spoor van de bankovervallers bijster. 🤔
Dit zie je bij andere vaste uitdrukkingen ook:
- Ik heb dat pottenbakken al aardig onder de knie.
- Ik heb dat pottenbakken al aardig onder mijn knie. 🤔
- Ik heb dat pottenbakken al aardig onder de knie van mijn linkerbeen. 🤔
Wie met bijster wat meer keuze wil hebben, moet in België zijn. Daar vind je veel vaker nog wel het letterlijke gebruik:
- Hij probeerde de daders nog te achtervolgen, maar raakte snel hun spoor bijster.
- De politie was elk spoor van de gijzelnemers bijster.
- Toen de procureur vroeg hoeveel de strafbare hoeveelheid is, was de student het antwoord bijster.
Dan rest er nog één vraag: welk zinsdeel is het spoor in het spoor bijster raken? Een hint: het antwoord is te vinden in de paragraaf over het oorzakelijk voorwerp in het herziene hoofdstuk over de zinsdelen in de ANS.