schaamte die iemand voelt als iemand anders een ‘domme’ prompt (instructie) ziet die hij aan AI heeft gegeven of als iemand anders uit zijn prompts kan afleiden dat het ‘slimme’ werk dat hij heeft geleverd eigenlijk door AI is gegenereerd
Veel nieuwe woorden op -schaamte hebben betrekking op het klimaat of milieu, met als moeder aller schaamtes waarschijnlijk vliegschaamte. Het nieuwe woord van deze week gaat over iets heel anders.* Rogier van Koningsbruggen is gedragsontwerper en bespreekt in een ingezonden stuk in de Volkskrant een fenomeen dat voor velen vast herkenbaar is: promptschaamte. “Vraag het eens aan je collega’s: ‘Mag ik door jouw prompts scrollen?’ Op mijn werkplek werd er ongemakkelijk gelachen en kwamen schaamtevolle anekdotes omhoog,” schrijft hij. Die promptschaamte, zoals hij het noemt, kent volgens hem minstens twee varianten. Allereerst zijn mensen bang voor het oordeel van anderen over ‘domme’ vragen in hun prompts. Hij geeft geen voorbeelden, maar iedereen kan er wel iets bij bedenken. Daarnaast laten mensen ook niet graag hun ‘slimme’ prompts zien. “Die onthullen namelijk dat wat jouw werk kwalitatief maakt niet uit jouw koker kwam, maar uit die van AI.” Een derde variant noemt Van Koningsbruggen niet, maar ligt misschien nog het meest voor de hand. Want wie voelt zich niet ongemakkelijk als iemand anders ziet dat hij bijvoorbeeld aan ChatGPT heeft gevraagd hoe je het beste een alcoholkegel op het werk kan verhullen? De meeste mensen delen hun Google-zoekgeschiedenis liever ook niet.
Prompt komt vaker voor in nieuwe woorden. Bijna drie jaar geleden was het nieuwe woord van de week promptografie. De definitie daarvan in het Woordenboek van Nieuwe Woorden (WNW) is ‘creatief proces waarbij beelden (‘foto’s’) worden gemaakt door prompts, instructies, te geven aan een AI-programma, zonder dat er een camera aan te pas komt’. Het woord is inmiddels nog niet heel gewoon, maar wordt toch wel af en toe gebruikt. (Op odido.nl staat bijvoorbeeld een blog met de titel “Promptografie: met AI-prompts levensechte foto’s maken”.) Twee andere nieuwe woorden die destijds werden bedacht, prompto en prompteur, hebben het niet gehaald. We zeggen gewoon AI-foto respectievelijk AI-beeldmaker of prompt engineer (al is die laatste term wat algemener). Dat vermoeden werd althans bevestigd na een schaamteloze check bij ChatGPT. En op de even ongegeneerde vraag wat een gedragsontwerper is, luidde het antwoord: ‘iemand die inzichten uit de psychologie en gedragswetenschap gebruikt om bewust gedrag van mensen te beïnvloeden of te sturen via de inrichting van keuzes, omgevingen of communicatie’. Voor een begrijpelijke woordenboekdefinitie waar we echt trots op kunnen zijn (en waar Van Koningsbruggen zich in zal kunnen vinden) gaan we misschien eerst nog maar even wat bronnen onderzoeken.
*Naschrift: Het blijkt dat ook promptschaamte wel degelijk een betekenis in de klimaatsfeer heeft. Want zoals op textmetrics.com staat te lezen: “elke opdracht aan ChatGPT kost een hoop rekenwerk, uitgevoerd door zware servers in grote datacenters. Deze datacenters draaien op elektriciteit, vaak geleverd door fossiele bronnen. […] Naast vliegschaamte heb je dus straks misschien ook wel last van promptschaamte.”
Bronnen:
de Volkskrant, 19 april 2026 (betaalmuur)
odido.nl
textmetrics.com, 20 juni 2025