Categorieën
Woordbaak

Waarom staat het werkwoord ‘zich beseffen’ niet in de woordenboeken?

Zich beseffen is een contaminatie van twee werkwoorden die hetzelfde betekenen, namelijk zich realiseren en beseffen. Onder invloed van het formelere zich realiseren is men in de spreektaal ten onrechte ook beseffen als wederkerend werkwoord gaan gebruiken en worden constructies als ik besef me dat ik fout zit en zij beseft zich niet wat zij…

Categorieën
Gelegenheidswoordenboekjes

EK-voetbalwoorden­boekje

Angstgegner, chocoladebeen, thuisfluiter: voetbal is een onuitputtelijke bron van aansprekende woorden. Een gelegenheidswoordenboekje met voetbalwoorden uit 2012.

Categorieën
Woordbaak

Wat heeft een ‘moedervlek’ met moeders te maken?

Een moedervlek is een donkere pigmentvlek op de huid. Vroeger dacht men dat deze vlekken aangeboren waren, maar meestal ontstaan ze pas in de eerste jaren na de geboorte. Het woord komt al zeker sinds 1761 in het Nederlands voor. Zulke vlekken werden vroeger ook wel maanvlekken of muizenvlekken genoemd. De benaming moedervlek verwijst naar…

Categorieën
Woordbaak

Wat heeft een haan met een ‘sprinkhaan’ te maken?

Het Nederlandse woord haan betekent etymologisch ‘de zanger’ en houdt in tal van talen verband met een werkwoord dat ‘zingen’ betekent. Net als de haan zijn sprinkhanen en krekels in staat om te ‘zingen’: ze maken tjilpende of tsjirpende geluiden door met de achterpoot tegen de vleugel te wrijven. Het verband tussen de haan en…

Categorieën
Woordbaak

Waar komt het woorddeel ‘sjoel’ in ‘sjoelbak’ vandaan?

Sjoelbak is afkomstig van het Friese woord sjoeltafel. Dit was een lange tafel met aan de zijkanten opstaande randen en aan de achterkant een aantal vakjes waar je schijven in moest zien te schuiven om punten te verdienen. Later gebruikte je een losse bak die als je ging spelen op de tafel gelegd kon worden.…

Categorieën
Woordbaak

Waar komen de geldtermen ‘doni’ en ‘barki’ vandaan?

Doni (uitspraak: ‘donnie’) en barki komen allebei uit het Surinaams. In het Surinaams betekende doni eerst alleen ‘muntstuk van tien cent’, en later ook ‘biljet van tien gulden’ of ‘bedrag van tien gulden’. Barki betekent ‘biljet van honderd gulden; bedrag van honderd gulden’. In het Surinaams kunnen die twee woorden door iedereen gebruikt worden, maar…

Categorieën
Nieuws

Brieven als buit: lemmatiseren van brieven uit de 17e en 18e eeuw

Vanaf begin februari 2012 zijn Marijke Mooijaart en Nina Bouwmeester (beiden van het INL) bezig met het lemmatiseren van zo’n duizend brieven uit de 17e en 18e eeuw. Lemmatiseren wil zeggen dat aan alle woorden en woordvormen een moderne standaardvorm wordt gehecht, zodat de teksten gemakkelijk doorzoekbaar worden. Deze brieven maken deel uit van het…

Categorieën
Nieuws

Wildbreien neologisme van 2011

De verkiezing van het neologisme van het jaar 2011 heeft een overduidelijke winnaar opgeleverd: wildbreien. In deze crisistijd is er kennelijk behoefte aan iets vrolijks en het wildbreien – ook straatbreien genoemd – heeft er letterlijk voor gezorgd dat het straatbeeld opgevrolijkt wordt. Goede tweede was de woordspeling infobesitas, een woord dat inspeelt op een van de schaduwkanten van onze informatiemaatschappij.…

Categorieën
Jaaroverzicht in nieuwe woorden

Jaaroverzicht 2011 in nieuwe woorden

Elk jaar zetten we een selectie uit onze rubriek Neologisme van de week op een rij, voor elke maand een woord. Een terugblik op 2011 in twaalf nieuwe woorden.

Categorieën
Gelegenheidswoordenboekjes

E-klachten­woordenboekje

RSI kennen we, maar er zijn nog tientallen andere klachten en syndromen die veroorzaakt worden door het gebruik van moderne apparaten en media zoals de mobiele telefoon en Facebook.

Categorieën
Gelegenheidswoordenboekjes

Sporttermen­woordenboekje

Alle termen uit alle sporten beschrijven, dat lukt geen mens. Toch hebben we er in het Algemeen Nederlands Woordenboek al veel verzameld, van ‘aanwijsplaats’ tot ‘walk-over’. Een selectie.

Categorieën
Gelegenheidswoordenboekjes

Formatie­woordenboekje

In 2010-2011 kostte het in België en Nederland veel moeite om een kabinet te vormen. De (in)formateurs hadden er een zware kluif aan. Wij hebben in dit gelegenheidswoordenboekje veelvoorkomende termen uit die onderhandelingsfase verzameld.

Categorieën
Gelegenheidswoordenboekjes

3 oktober­woordenboekje

Rond 3 oktober zijn talloze woorden te horen die rond het Leidens Ontze en de viering ervan een rol spelen. Het INT, gevestigd in Leiden, maakte er dit gelegenheidswoordenboekje voor.

Categorieën
Gelegenheidswoordenboekjes

Prinsjesdag­woordenboekje

Elk jaar leveren Prinsjesdag, de troonrede, de miljoennenota en de algemene beschouwingen weer ‘trendy’ woorden op. Dit is een verzameling uit 2011.